VASHINGTON – AQSh Prezidenti Donald Tramp tomonidan dastlab G‘azodagi urushni to‘xtatish uchun vaqtinchalik mexanizm sifatida taqdim etilgan “Tinchlik kengashi” (Board of Peace) kutilmaganda o‘z ko‘lamini kengaytirib, global miqyosdagi yangi xalqaro tashkilotga aylanish niyatini e’lon qildi. 2026-yilning 18-yanvar holatiga ko‘ra, ushbu tuzilma nafaqat Yaqin Sharq, balki butun dunyodagi mojarolarni hal qilishda “yangi tartib” o‘rnatishni maqsad qilgan.

G‘azodan tashqaridagi ambitsiyalar

Dastlabki rejalarga ko‘ra, Kengash Isroil va Hamas o‘rtasidagi o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvining ikkinchi bosqichini nazorat qilishi, G‘azoni qayta tiklash va u yerda yangi boshqaruv tizimini shakllantirish bilan shug‘ullanishi kerak edi. Biroq, Argentina prezidenti Xavyer Miley va Paragvay yetakchisi Santyago Penya tomonidan e’lon qilingan rasmiy taklifnomalar va tashkilotning “Nizomi” Trampning maqsadlari ancha jiddiyroq ekanini ko‘rsatmoqda.

Kengash nizomida yozilishicha, bu tuzilma “muvaffaqiyatsizlikka uchragan institutlar va yondashuvlardan voz kechishga jur’at etuvchi” organ bo‘ladi. Ko‘plab diplomatlar buni Birlashgan Millatlar Tashkilotiga (BMT) to‘g‘ridan-to‘g‘ri muqobil yaratish harakati deb baholamoqda. Ismi oshkor etilmagan diplomatlardan biri buni “BMT nizomini chetga surib qo‘yadigan Trampning xususiy BMTsi” deb ta’rifladi.

Kengash tarkibi: Siyosat va biznes uyg‘unligi

Tramp kengashga jahonning eng nufuzli shaxslarini jalb qilmoqda. Hozirda tarkibda quyidagilar borligi tasdiqlangan:

• Siyosiy rahbarlar: Toni Bler (sobiq Buyuk Britaniya Bosh vaziri), Marko Rubio (AQSh Davlat kotibi), Turkiya va Misr prezidentlari.

• Strategik maslahatchilar: Jared Kushner (Trampning kuyovi) va Stiv Vitkoff.

• Iqtisodiy gigantlar: Marc Rowan (Apollo Global Management rahbari) va Ajay Banga (Jahon banki prezidenti).

Shuningdek, G‘azoning kundalik boshqaruvi uchun G‘aza Milliy Ma’muriy Qo‘mitasi (NCAG) tuzilgan bo‘lib, u falastinlik texnokratlar tomonidan boshqariladi.

Moliya: «Tinchlik badali»

Eng ko‘p muhokama qilinayotgan mavzulardan biri — bu kengashga a’zolik narxidir. Ma’lumotlarga ko‘ra, AQSh ma’muriyati davlatlardan “doimiy a’zolik” uchun 1 milliard dollar miqdorida sarmoya kiritishni so‘ramoqda. Oq uy bu mablag‘ni “tinchlik va xavfsizlikka bo‘lgan sodiqlik ramzi” deb atasa-da, tanqidchilar buni xalqaro diplomatiyaning tijoratlashuvi sifatida ko‘rmoqda.

Qarshiliklar va noaniqliklar

Kengashning faoliyati silliq kechayotgani yo‘q. Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu kengash tarkibi Isroil manfaatlari bilan to‘liq kelishilmaganini aytib, norozilik bildirdi. Ikkinchi tomondan, kengashning yuqori bo‘g‘inida birorta ham falastinlik vakilning yo‘qligi arab dunyosida keskin tanqidlarga sabab bo‘ldi.

Xulosa

Donald Trampning “Tinchlik kengashi” an’anaviy diplomatiya qoidalarini parchalab tashlamoqda. Agar bu loyiha muvaffaqiyatli amalga oshsa, dunyo o‘n yilliklar davomida amal qilib kelgan BMT tizimidan voz kechib, biznesga asoslangan, pragmatik va «kuchli yetakchilar» boshqaradigan yangi geosiyosiy davrga qadam qo‘yishi mumkin.