AQSH prezidenti NATO rahbari Mark Ryutte bilan Grenlandiya va kengroq Arktika mintaqasi bo‘yicha «kelajakdagi kelishuv asosi»ga (framework) erishilganini ma’lum qildi.

AQSH prezidenti Donald Trump Grenlandiya ustidan nazorat o‘rnatish rejasiga qarshi chiqqan Yevropa davlatlariga nisbatan boj tariflarini qo‘llash tahdididan voz kechdi va ushbu hududni kuch bilan egallash ehtimolini rad etdi. Bu transatlantik munosabatlarni so‘nggi o‘n yilliklardagi eng past nuqtaga tushirgan nizodagi keskin burilish bo‘ldi.

Trump chorshanba kuni NATO bosh kotibi Mark Ryutte bilan Grenlandiya va Arktika mintaqasi bo‘yicha kelajakdagi kelishuvning «asosi» (framework) haqida kelishib olganidan so‘ng, rejalashtirilgan boj tariflarini joriy etmasligini aytdi.

«Ushbu yechim, agar oxiriga yetkazilsa, Amerika Qo‘shma Shtatlari va barcha NATO davlatlari uchun ajoyib bo‘ladi», — deb yozdi Trump Davosdagi uchrashuvdan so‘ng Truth Social tarmog‘ida.

Shuningdek, Trump «Oltin gumbaz» deb nomlangan raketa hujumidan mudofaa qalqoni va ushbu hududga doir rejalar bo‘yicha muzokaralar davom etayotganini bildirdi. Biroq, e’lon qilingan «kelishuv asosi» haqida aniq tafsilotlar berilmadi. Jurnalistlar bilan qisqa suhbatda prezident bu hujjat «xavfsizlik, foydali qazilmalar va boshqa hamma narsani» qamrab olishini aytdi.

NATO va Daniyaning munosabati

NATO bosh kotibi Mark Ryutte Fox News telekanaliga bergan intervyusida AQSH orolga egalik huquqini oladimi-yo‘qmi degan savollardan qochdi. «Biz asosan prezidentning nafaqat Grenlandiya, balki butun Arktikani himoya qilish haqidagi qarashlarini qanday amalga oshirish mumkinligini muhokama qildik», — dedi u.

NATO matbuot kotibi Allison Xart esa Ryutte Trump bilan uchrashuvda «suverenitet masalasida hech qanday murosaga kelmaganini» ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, muzokaralar Rossiya va Xitoyning Grenlandiyada iqtisodiy yoki harbiy jihatdan o‘rnashib olishiga yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan.

Kopengagen universiteti professori Ole Vever esa bu kelishuvga shubha bilan qaramoqda:

«NATO foydali qazilmalar yoki harbiy bazalar uchun hududiy egalik masalalarini muzokara qila olmaydi. Ehtimol, bu shunchaki yuzni saqlab qolish uchun o‘ylab topilgan ‘soxta’ kelishuvdir.»

«Kuch ishlatilmaydi»

Trump Davosdagi chiqishida Grenlandiyani annektsiya qilish uchun kuch ishlatmasligini, lekin baribir bu hududni AQSH «sotib olishi» kerakligini ta’kidladi.

«Odamlar meni kuch ishlatadi deb o‘ylashdi. Men kuch ishlatishim shart emas va buni xohlamayman. Men kuch ishlatmayman», — dedi Trump va Grenlandiyani sotib olish bo‘yicha «zudlik bilan muzokaralar» boshlashga chaqirdi. U orolni «Shimoliy Amerikaning bir qismi va bizning hududimiz» deb atadi.

Daniya Tashqi ishlar vaziri Lars Lokke Rasmussen Trumpning kuch ishlatishdan voz kechganini va «savdo urushi»ni to‘xtatganini olqishladi. Biroq, u Daniyaning Grenlandiya ustidan suvereniteti «qizil chizig‘» ekanligini va AQSH hech qachon Grenlandiyaga egalik qila olmasligini yana bir bor takrorladi.