Хитойнинг шимоли-ғарбий Шинжон-Уйғур мухтор вилояти (ХУАР) расмийлари туркий дунёнинг энг муҳим олимларидан бири бўлган Маҳмуд Кошғарий ҳайкалини олиб ташлашди. Сунъий йўлдош тасвирлари ёрдамида РФА Уйғур хизмати Кошғарий ҳайкали 2019 йил 28-ноябрьдан кейин олиб ташланганлигини аниқлади. ХI асрда “Буюк турк луғати“ ни тузган уйғур академигининг етти метрли ҳайкали Опал шаҳарчаси ташқарисида, Қашқарда (хитойча, Каши тилида) унга бағишланган зиёратгоҳ негизида турган эди.
1980-йилларнинг бошларидан бошлаб сўнгги йилларгача Хитойда кўплаб олимлар Қошғарий ва унинг ижоди тўғрисида тадқиқот ўтказдилар ва нашр этдилар. 

Урумчи ва Пекинда унинг иши мавзусида кўплаб миллий ва халқаро илмий семинарлар ўтказилди. Унинг ҳайкали ўрнатилган маскан 1980-йилларнинг бошларида ХУАР Халқ ҳукумати томонидан тасдиқланган ва молиялаштирилган. Мазкур жой шундан бери Хитойда муҳим муҳофаза қилинадиган маданий маскан сифатида белгиланган ва бу минтақага маҳаллий ҳамда халқаро сайёҳлар учун асосий сайёҳлик маскани бўлган. Шу билан бирга, 2019 йилда Шинжон университети журналида нашр этилган хитой тилидаги мақолада “Туркий тиллар тўплами ва унинг мақбараси муаллифига шубҳа ҳамда мулоҳазалар“ деб номланган, этник хан профессори, шу билан алоқадор. Шимолий-ғарбий Шинжон университети камчиликларни ўрганиш маркази Кошғарий ҳақидаги кўплаб тарихий даъволарга шубҳа билан қаради.

Мақолада Гао Кошғарий ҳаёти ҳақидаги тарихий ривоятларга қарши чиқиб, унинг Уйғур ёки Опалнинг туғилган шаҳри деган хулосани тасдиқловчи ишончли далиллар йўқлигини таъкидламоқда. Мақола нашр этилганидан бир неча ой ўтгач, ҳайкал ғойиб бўлганга ўхшайди. Уйғурларнинг, шунингдек, барча туркий халқларнинг маданий тарихида таниқли тарихий шахс Кошғарийнинг компендиуми бугунги кунда ҳам дунё олимлари томонидан ҳавола қилинмоқда ва ўрганилмоқда ҳамда турк маданияти тарихида муҳим ўрин тутади. Унинг мозори уйғурлар учун барча қатламлардан муҳим маданий ва муқаддас маскан бўлиб хизмат қилган ва ҳаттоки 2010 йилда Туркия Ташқи ишлар вазири Аҳмет Довудўғли ташриф буюрган.

 161 

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan