Venesuela: «Sirli xazina»sining yangi egalari va qora oltin jozibasi

Global energetika xaritasi qayta chizilmoqda: Karakasdagi siyosiy zilzila ortidan Vashington «zanglagan» konlarni jilolashga kirishdi.

Venesuela — bu iqtisodiy paradokslar mamlakati. Dunyoning eng ulkan neft zaxirasi ustida o‘tirib, xalqi gumanitar inqirozni boshdan kechirayotgan ushbu davlat, bugun navbatdagi geosiyosiy «auksion» markazida turibdi. Nikolas Maduroning hokimiyatdan chetlatilishi bilan bog‘liq shov-shuvli voqealar ortidan, Tramp ma’muriyati ochiqchasiga o‘z kartalarini stolga tashladi: Vashington Karakasni shunchaki diplomatik tan olishni emas, balki uning yer osti boyliklarini «reanimatsiya» qilishni ko‘zlamoqda.

Orinoko qopqoni: Suyuq boylik va qattiq texnologiya

Venesuelaning 303 milliard barrellik neft zaxirasi — bu shunchaki raqam emas, bu global qudrat ramzi. Taqqoslash uchun: bu ko‘rsatkich energetika giganti hisoblangan AQSH zaxiralaridan besh baravar ko‘p. Biroq, bu yerda bir «lekin» bor. Venesuela nefti — o‘ta og‘ir, yopishqoq va «injiq». Uni yer ostidan chiqarish va qayta ishlash uchun oddiy nasoslar kamlik qiladi.

Yillar davomida PDVSA (davlat neft kompaniyasi) noto‘g‘ri boshqaruv va sanksiyalar botqog‘iga botishi natijasida ishlab chiqarish falaj holatga kelib qoldi. AQSH Savdo vaziri Govard Lutnikning «prezident Tramp buni to‘g‘rilaydi» degan ishonchli bayonoti ortida aniq iqtisodiy hisob-kitob yotibdi: Venesuela neftini faqat Texas va Luizianadagi yuqori texnologik zavodlargina «hazm qila oladi». Bu esa Karakasni ixtiyoriy-majburiy ravishda Vashington iqtisodiy orbitasiga qaytaradi.

Gaz va Oltin: Neft soyasidagi haqiqiy xazina

Venesuela iqtisodiyotining omon qolish strategiyasi faqat neftga bog‘liq emas. Mamlakat Janubiy Amerikadagi jami tabiiy gaz zaxiralarining 73 foiziga (5,5 trillion kub metr) egalik qiladi. Bu shuni anglatadiki, mintaqaviy energetika bozorida Karakas hali ham hal qiluvchi ovozga ega.

Ammo eng qiziq nuqta — «Orinoko tog‘-kon yoyi». Bu yerda nafaqat 161 metrik tonna rasmiy oltin zaxirasi, balki zamonaviy dunyo uchun oltindan ham qadrliroq bo‘lgan koltan, nikel va mis konlari yashiringan. Elektronika va elektromobillar davrida ushbu resurslar ustidan nazorat o‘rnatish — kelajak texnologiyalari ustidan nazorat o‘rnatish demakdir. Lutnik bu sohani «zanglagan» deb ataganda, u aslida o‘zlashtirilmagan milliardlab dollarlik foydani nazarda tutayotgan edi.

Geosiyosiy shaxmat: Xitoyning chekinishi?

So‘nggi o‘n yillikda Karakasning asosiy «homiysi»ga aylangan Pekin bugun noqulay ahvolda. Venesuela neft eksportining 82 foizi Xitoyga yo‘naltirilayotgan edi. AQSHning harbiy blokadasi va yangi siyosiy ambitsiyalari Xitoyning bu strategik «quvuri»ni kesib qo‘yish bilan tahdid qilmoqda.

Agar Oq uy Venesuela neftini va tog‘-kon sanoatini o‘z nazoratiga olsa, bu nafaqat Pekinning mintaqadagi ta’sirini sindiradi, balki global energiya bozoridagi narx-navo jilovini ham Vashington qo‘liga o‘tkazadi.

Xulosa o‘rnida

Venesuela — bu o‘z boyliklarining asiriga aylangan xazina sandig‘i. Bugun ushbu sandiqning kaliti yana Vashington qo‘liga o‘tayotgandek ko‘rinmoqda. Ammo asosiy savol ochiq qolmoqda: bu ulkan resurslar Venesuela xalqini qashshoqlikdan olib chiqadimi yoki u shunchaki global o‘yinchilar uchun navbatdagi «yonilg‘i quyish shoxobchasi» bo‘lib qoladimi?

Nima bo‘lganda ham, 2026-yil Venesuela uchun nafaqat siyosiy, balki ulkan iqtisodiy transformatsiya yili bo‘lishi shubhasiz.

Maqola muallifi : Ilyosxon Mo’ydinov